Formula 1 takımlarının değerlemeleri son yıllarda inanılmaz bir hızla yükselirken, bu artışın kimin cebine gittiği ve griddeki takımların gerçekte kimlere ait olduğu giderek daha fazla merak ediliyor. İlk bakışta basit görünen “Bu Formula 1 takımının sahibi kim?” sorusunun cevabı ise günümüzde hiç olmadığı kadar karmaşık. Takımların bazıları doğrudan bir otomobil üreticisinin bünyesinde yer alırken bazıları milyarderlerin kontrolünde, bazıları özel sermaye şirketlerinin ortaklığında, bazıları ise egemen varlık fonlarının yatırımlarıyla yönetiliyor.
Formula 1’in ticari değerinin yükselmesiyle birlikte takım sahipliği de eski “takımı kur, yarış ve kazan” modelinden oldukça uzaklaştı. Frank Williams, Colin Chapman, Bruce McLaren ve Ken Tyrrell döneminde takımın sahibi ile takımın operasyonunu yöneten kişi çoğu zaman aynı kişiydi. Günümüzde ise aynı takımın içerisinde üretici şirketler, özel sermaye fonları, milyarder yatırımcılar, kurumsal yatırımcılar, devlet destekli fonlar ve hatta takım yöneticileri aynı anda hissedar olabiliyor.
Bir Formula 1 takımına sahip olmak için bugün kabaca üç farklı motivasyondan söz etmek mümkün. Birinci modelde yatırımcı yarışmak istediği için takımın sahibi oluyor. İkinci modelde Formula 1, başka bir şirketin ticari faaliyetlerini destekleyen bir pazarlama ve marka platformu olarak görülüyor. Üçüncü modelde ise takımın kendisinin gelecekte ciddi bir finansal getiri sağlayacağı düşünülüyor.
Frank Williams ilk modele klasik bir örnek oluştururken, Benetton ve Red Bull ikinci modelin güçlü örnekleri arasında yer alıyor. Arctos Partners, Otro ve benzeri kurumsal yatırımcıların Formula 1’e girişi ise üçüncü modelin giderek daha önemli hale geldiğini gösteriyor.
Ancak Formula 1 gridinde henüz tamamen kurumsal yatırımcılardan oluşan bir sahiplik yapısı bulunmuyor. Tam tersine, günümüzdeki yapı çok daha karmaşık bir hibrit modele dönüşmüş durumda. Üreticiler özel sermaye şirketleriyle, milyarderler kurumsal yatırımcılarla, girişimciler egemen varlık fonlarıyla ve hatta takımın üst düzey yöneticileri doğrudan veya dolaylı hissedarlıklarla aynı yapının içerisinde bulunabiliyor.
Bu nedenle bir takımın ekonomik olarak kime ait olduğu ile takım üzerinde gerçek kontrolü kimin elinde tuttuğu her zaman aynı şey değil.
Aston Martin, Ferrari, Red Bull, Mercedes ve McLaren’ın sahiplik yapısı
Sahiplik yapısının en kolay anlaşılabildiği örneklerden biri Haas. Gene Haas, Formula 1 gridinde takımın yüzde 100’üne sahip olan ve aynı zamanda takımın sahibi/operatörü modelini sürdüren tek isim olarak öne çıkıyor. Haas’ın maliyet tavanı altında çalışan tek takım olması da bu sahiplik modelinin operasyonel yapıyla nasıl bağlantılı olabileceğini gösteren dikkat çekici bir ayrıntı.
Bunun diğer ucunda ise Aston Martin bulunuyor. Burada Lawrence Stroll’ün konumu özellikle dikkat çekiyor. Stroll yalnızca Aston Martin Formula 1 takımının arkasındaki isim değil; takımın kendisi de borsada işlem gören Aston Martin Lagonda otomotiv şirketinden ayrı bir kurumsal yapıya sahip. F1 operasyonu, AMR GP Holdings Limited bünyesinde bulunuyor.
İngiltere’deki Companies House kayıtları, Stroll liderliğindeki konsorsiyumun holding şirketi Racing Point UK Holdings Limited üzerinden AMR GP Holdings’in yüzde 25’inden fazlasına ancak yüzde 50’sinden azına sahip olduğunu gösteriyor. Buna rağmen söz konusu yapı, oy haklarının yüzde 75 veya daha fazlasını ve yöneticileri atama ya da görevden alma yetkisini elinde bulunduruyor. Dolayısıyla ekonomik hisse oranı ile şirket üzerindeki kontrol arasında ciddi bir fark ortaya çıkıyor.
| Aston Martin F1 sahiplik yapısından öne çıkanlar | Durum |
|---|---|
| Lawrence Stroll bağlantılı çıkarlar | Yaklaşık üçte bir ekonomik pay |
| Racing Point UK Holdings | AMR GP Holdings’te %25’ten fazla, %50’den az |
| Oy hakları | %75 veya daha fazla |
| Arctos Partners | Önemli hissedar |
| HPS Investment Partners | Hissedar |
| Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu | Pay sahibi |
| Woody Johnson | Green Racer LLC üzerinden yatırımcı |
| Adrian Newey | Özel sınıf hisseler üzerinden pay sahibi |
| Yönetim | Bazı hissedarlıklar bulunuyor |
PlanetF1’in yaptığı incelemeye göre Adrian Newey’in payı yaklaşık yüzde 4,7, Racing Point UK’nin ekonomik payı yaklaşık yüzde 27 ve Stroll ile bağlantılı toplam ekonomik çıkarlar yaklaşık yüzde 33 seviyesinde hesaplanıyor. Buradaki kritik nokta ise Stroll’ün kontrolü elinde tutmak için ekonomik olarak takımın yarısından fazlasına sahip olmasının gerekmemesi. Şirketin ana sözleşmesindeki özel haklar, yönetim yapısında önemli bir kontrol sağlıyor.
Ferrari ise tamamen farklı bir örnek. Scuderia Ferrari, Aston Martin F1 gibi ayrı bir yatırım şirketi şeklinde yapılandırılmış değil; doğrudan Ferrari şirketinin bünyesinde bulunuyor. Ferrari halka açık bir şirket olduğu için teorik olarak binlerce yatırımcı şirketin ortağı konumunda. Ancak Ferrari’deki bütün hisseler kontrol açısından eşit değil.
Şubat 2026 itibarıyla Exor, Ferrari’nin adi hisselerinin yüzde 21,33’üne sahipti. Ferrari’nin sadakat oyu sistemi nedeniyle bu ekonomik pay yaklaşık yüzde 32,32 oranında oy gücüne karşılık geliyordu. Piero Ferrari’nin vakfı ise ekonomik olarak yüzde 10,67’lik payı kontrol ederken oy gücü yaklaşık yüzde 16,17 seviyesindeydi. Böylece ekonomik sahiplikleri toplamda yaklaşık yüzde 32 olan Exor ve Ferrari ailesi bağlantılı çıkarlar, oy gücünün yaklaşık yüzde 48,5’ini kontrol ediyordu.
Bu durum ekonomik sahiplik ile şirket kontrolünün birbirinden farklı olabileceğini çok net biçimde gösteriyor. Ayrıca Ferrari F1 takımının değerlemesini diğer takımlarla karşılaştırırken önemli bir sorun daha ortaya çıkıyor. Örneğin “Ferrari F1 takımının değeri 5 milyar dolar” şeklindeki bir hesaplama, doğrudan satın alınabilecek ve Ferrari şirketinden bağımsız bir F1 şirketinin bulunduğu anlamına gelmiyor. Scuderia Ferrari, çok daha büyük Ferrari şirketinin bir parçası.
Red Bull Racing ve Racing Bulls ise Formula 1’in ticari amaçla sahiplenilmesinin en güçlü örneklerinden biri. Red Bull’un motor sporlarına girmesindeki temel amaç yalnızca yarış kazanmak değildi. Formula 1, Red Bull markasının küresel pazarlamasının önemli bir parçasına dönüştü ve bu model şirket açısından son derece büyük bir marka platformu haline geldi.
İngiltere’deki şirket yapısında Red Bull Technology, Milton Keynes operasyonunun önemli bölümlerinin üzerinde bulunuyor. Companies House kayıtlarında Mark Mateschitz’in Red Bull Technology’de yüzde 25’ten fazla ancak yüzde 50’den az paya sahip olduğu görülüyor. Benzer kurumsal yapı Red Bull Powertrains ve diğer İngiliz şirketlerinde de karşımıza çıkıyor.
Ancak sahiplik zincirinin en üstüne çıkıldığında özel şirket statüsündeki Red Bull GmbH ve şirketin arkasındaki Mateschitz ile Yoovidhya aileleri bulunuyor. Dietrich Mateschitz’in 2022’deki ölümünün ardından yapı değişti ve daha sonraki dönemde Chalerm Yoovidhya’nın kişisel olarak elinde bulunan yüzde 2’lik payın İsviçre merkezli Fides Trustees’e devredilmesi gibi değişiklikler yaşandı.
Mercedes tarafında ise tablo ilk bakışta oldukça daha basit. Mercedes-Benz, INEOS ve Toto Wolff, takımın üç eşit ortağı olarak yapılandırılmıştı. INEOS’un 2020 yılında ortaklığa katılmasıyla birlikte takımın üçte birer oranında paylaşılması kararlaştırıldı. Companies House kayıtlarında da Mercedes-Benz Holdings UK, INEOS Industries Holdings ve Toto Wolff önemli kontrol sahibi üç taraf olarak görülüyor.
Ancak 2025’in sonunda bu yapı da küçük bir değişiklik geçirdi. CrowdStrike’ın kurucusu George Kurtz, Toto Wolff’un sahip olduğu payın yüzde 15’ini satın aldı. Wolff’un Mercedes F1 takımındaki ekonomik payı yaklaşık üçte bir olduğu için Kurtz’un dolaylı ekonomik çıkarı takımın yaklaşık yüzde 5’ine denk geliyor.
| Mercedes sahiplik yapısı | Pay/konum |
|---|---|
| Mercedes-Benz | Yaklaşık üçte bir |
| INEOS / Sir Jim Ratcliffe | Yaklaşık üçte bir |
| Toto Wolff | Yaklaşık üçte bir |
| George Kurtz | Wolff’un payının %15’i |
| Kurtz’un dolaylı takım payı | Yaklaşık %5 |
| Yönetim | Wolff görevini sürdürüyor |
Bu işlem Mercedes’in yönetim yapısını değiştirmedi. Toto Wolff, sahiplik varlığındaki kontrolünü korurken takımın CEO’su ve takım patronu olarak görevine devam ediyor. Kurtz ise Mercedes’in stratejik yönlendirme komitesine katıldı. Dolayısıyla işlem, Wolff’un milyarlarca dolarlık değerlemeye ulaşan takım üzerindeki kontrolünü tamamen bırakmadan ekonomik riskinin bir bölümünü başka bir yatırımcıya devretmesine örnek oluşturuyor.
McLaren tarafında ise sahiplik yapısı son dönemde önemli ölçüde değişti. Pandemi döneminde McLaren Racing, grubun sermayeye ihtiyaç duyduğu bir dönemde MSP Sports Capital ve diğer yatırımcıları bünyesine aldı. Sonraki yıllarda McLaren Racing’in değeri ciddi biçimde yükselirken yatırımcıların elde ettiği ekonomik sonuç da dikkat çekici hale geldi.
Eylül 2025’te McLaren, aralarında MSP Sports Capital, O’Connor Capital Solutions, Ares ve Caspian gibi yatırımcıların bulunduğu azınlık hissedarların hisselerinin satın alındığını açıkladı. Bu işlemin ardından Bahreyn merkezli Mumtalakat ve Abu Dabi merkezli CYVN Holdings, McLaren Racing’in tamamına sahip hale geldi.
Mumtalakat çoğunluk sahibi konumunu korurken CYVN kontrol gücü olmayan bir hisseye sahip. McLaren, iki taraf arasındaki kesin pay dağılımını kamuoyuna açıklamadı. Ancak işlem kapsamında McLaren Racing’e 4 milyar doların üzerinde bir değerleme atfedildiği bildirildi.
Burada da önemli bir ayrım bulunuyor. McLaren Racing yalnızca Formula 1 operasyonundan ibaret değil. Şirketin yarış operasyonları içerisinde IndyCar ve McLaren’in yaklaşan Dünya Dayanıklılık Şampiyonası programı da bulunuyor. Bu nedenle “McLaren F1 takımının değeri 4 milyar dolar” şeklindeki bir ifade, aslında doğrudan yalnızca Formula 1 araçlarının veya F1 operasyonunun değerini göstermiyor.
Tüm bu örnekler, Formula 1 takımlarının neden yalnızca “sahibi kim?” sorusuyla açıklanamayacak kadar karmaşık hale geldiğini ortaya koyuyor. Günümüzde ekonomik sahiplik, oy hakkı, yönetim kontrolü ve yatırım getirisi birbirinden ayrılabiliyor. Lawrence Stroll’ün Aston Martin’de kontrolü ekonomik payından daha yüksek seviyede tutması, Ferrari’deki sadakat oyları, Mercedes’te Toto Wolff’un ekonomik payının bir bölümünü satması ve McLaren Racing’in egemen varlık fonlarının kontrolüne geçmesi bu dönüşümün farklı örneklerini oluşturuyor.
Formula 1 takımlarının değerlemeleri yükseldikçe bu yapıların önemi de artıyor. Çünkü milyarlarca dolarlık değerlemeler yalnızca takım sahiplerinin servetini artırmakla kalmıyor; daha önce yatırım yapan özel sermaye şirketlerinin, kurumsal yatırımcıların, yöneticilerin ve diğer hissedarların ellerindeki payların ekonomik değerini de yukarı taşıyor. Bu nedenle modern Formula 1 gridinde artık yalnızca kim yarışıyor sorusu değil, kim ne kadar ekonomik değer yaratıyor ve bu değeri kim kontrol ediyor sorusu da giderek daha önemli hale geliyor.
Leave a Reply